Warzywnictwo polowe jest działem intensywnej produkcji roślinnej, o największych nakładach na jednostkę powierzchni. Charakteryzuje się dużą towarowością oraz tym, że prawie cały plon wywożony jest z pola i gospodarstwa, co wskazuje jak ważny jest bilans składników pokarmowych, a w konsekwencji jak wielkie znaczenie ma zbilansowane nawożenie.
Wiele roślin wymaga indywidualnej pielęgnacji i często wielokrotnego zbioru w czasie wegetacji, co decyduje o pracochłonności ich uprawy. Wysokie koszty ochrony roślin oraz nakłady pracy ręcznej, nawet kilkakrotnie większe jak w typowej produkcji rolniczej, decydują że udział kosztów nawożenia jest proporcjonalnie mniejszy. Suma nakładów powoduje, że nie można oszczędzać na optymalnym nawożeniu warzyw.
Specyfiką uprawy warzyw jest właśnie komfortowe zaopatrzenie roślin w wodę i składniki pokarmowe. Szeroka gama gatunków, z bardzo różnych jednostek taksonomicznych (rodzin) wymaga bardzo specyficznego nawożenia, często nie tylko podstawowymi makroskładnikami, ale także mikroelementami. Dlatego poświęciłem im dość dużo miejsca.
Z wszystkich czynników agrotechnicznych nawożenie najbardziej wpływa na wzrost plonu warzyw, a także ich jakość. Jakość warzyw to nie tylko wygląd, wielkość i kształt (parametry biometryczne) ale przede wszystkim wartość biologiczna, spełniająca wymagania dietetyczne i higieniczne oraz przydatność do przetwórstwa i przechowywania. Nawożenie wpływa na wartość biologiczną warzyw oraz daje możliwość przewidywania i sterowania ich jakością. Wpływa ono bowiem na zmiany zawartości białka i poszczególnych aminokwasów, tłuszczy, węglowodanów (cukrów), błonnika, witamin, barwników (np. chlorofilu, karotenu), kwasów organicznych, witamin, olejków lotnych i różnych związków smakowych, soli mineralnych i fitoncydów, czyli związków bakteriobójczych, które zawarte są np. w cebuli, czosnku i chrzanie. Nawożenie wpływa również na smak warzyw.
Obok pożądanych skutków, nawożenie może nieść za sobą niebezpieczeństwo obniżania jakości płodów. Jakość ta ulega pogorszeniu w wyniku popełnianych błędów i dotyczy między innymi wzrostu zawartości w roślinach mineralnych form azotu (azotany i azotyny), nitrozoamin, związków amidowych, nadmiaru potasu - przy jednoczesnym niedoborze wapnia i magnezu oraz pierwiastków szkodliwych, w tym głównie metali ciężkich.
Nawożenie jest zawsze skuteczne, ale aby było efektywne należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach:
- intensywna produkcja, czyli uzyskanie wysokich plonów, wymaga wysokich nakładów, w tym na nawozy,
- produkcja na średnim poziomie powinna być prowadzona z oszczędnym nawożeniem, a zawarte w tym opracowaniu zalecenia są zaleceniami oszczędnymi,
- wysoką jakość płodów rolnych uzyskuje się w wyniku zrównoważonego i starannego nawożenia,
- należy ograniczyć szkodliwy wpływ nawożenia na środowisko,
- żyzność gleby, pomimo intensywnego pobierania składników pokarmowych przez rośliny uprawne, powinna być utrzymana, a nawet poprawiana.
Celem nawożenia jest osiągnięcie wyższych i jakościowo lepszych plonów, poprzez dostarczenie roślinom składników pokarmowych w odpowiednich ilościach, terminach i we właściwej formie nawozu oraz utrzymanie lub poprawę żyzności gleby, aby wzrost i rozwój roślin był jak najbardziej korzystny.
Nawozić powinno się tymi składnikami, których brakuje w glebie. Stąd też niecelowe jest zwiększanie nawożenia bez informacji o zasobności gleby w przyswajalne składniki, czyli nie można mówić o zbilansowanym nawożeniu nie wykonując analizy gleby. Nawożenie jest uzupełnieniem braków składników pokarmowych w glebie. Takie nawożenie, uwzględniające szereg czynników produkcyjnych i właściwości gleby oraz uprawianej rośliny, nazywa się nawożeniem celowym.
Szeroka gama uprawianych warzyw oraz ograniczona objętość tego opracowania uniemożliwia szczegółowe omówienie nawożenia ich wszystkich. W opracowaniu przedstawiono parametry wymagań glebowych, klimatycznych i pokarmowych większości z nich i sądzę, że informacje te będą pomocne w ustaleniu potrzeb nawozowych, w podobny sposób jak dokonano tego dla podstawowych warzyw.
Mam nadzieję, że publikacja ta oraz przedstawiona w niej szeroka gama kompleksowych nawozów wieloskładnikowych z Zakładów Chemicznych "POLCE" SA ułatwi zbilansowane, "celowe" nawożenie warzyw. Chciałbym, by była ona bardzo krótkim przewodnikiem po zasadach współczesnego nawożenia - efektywnego i zgodnego z otaczającą przyrodą oraz oczekiwaniami coraz bardziej wymagających konsumentów.
Ze względu na sytuację ekonomiczną w naszym rolnictwie i warzywnictwie oraz niezbyt wysoki poziom produkcji i konieczność umiarkowanego nawożenia, w publikacji tej zawarto "oszczędne" zalecenia nawozowe dla warunków ograniczonych nakładów w produkcji.
|
Nawożenie warzyw w uprawie polowej
