Nawożenie warzyw w uprawie polowej

Rozdział 2.6.

Nawożenie organiczne

Znaczenie nawozów organicznych, w tym naturalnych (obornik, gnojowica, gnojówka) w uprawie warzyw jest powszechnie znane. Mają one wszechstronny wpływ na wszystkie właściwości gleb. Są źródłem wszystkich składników pokarmowych. Wpływają na lepszą efektywność nawożenia mineralnego, większą pojemność wodną gleb i w związku z tym stanowią osłonę, zabezpieczenie stabilnych plonów w warunkach niekorzystnego przebiegu pogody, a przede wszystkim popełnianych błędów agrotechnicznych. Nawożenie organiczne jest więc "parasolem ochronnym".

Największe znaczenie wśród nawozów organicznych ma obornik. Zawiera on średnio w przeliczeniu na obornik o zawartości 75% wody: 0,5 azotu (N); 0,3% fosforu (P₂O₅); 0,6% potasu (K₂O); 0,5% wapnia (CaO); 0,20% magnezu (MgO). Ponadto w 1 tonie obornik znajduje się średnio: 5,3 g boru (B); 5 g miedzi (Cu); 640 g manganu (Mn); 353 g cynku (Zn); 0,43 g molibdenu (Mo) i 0,33 g kobaltu (Co).

Skład chemiczny pomiotu ptasiego jest z reguły bardziej zróżnicowany jak skład obornika. Pomiot ptasi od kur zawiera przeciętnie 1,6% N; 1,5% P₂O₅; 0,8% K₂O; 2,4% CaO i 0,7% MgO przy zawartości 56% wody, natomiast pochodzący od ptactwa wodnego (kaczki i gęsi) zawiera 0,5-1,0% N; 0,5-1,4% P₂O₅; 0,6-0,9% K₂O; 0,8-1,6% CaO i 0,2-0,3% MgO przy zawartości 70% wody. Azot w pomiocie ptasim występuje w przeważającej części w formie kwasu moczowego, który szybko rozkłada się do amoniaku. Wysoka zawartość składników pokarmowych w pomiocie ptasim i specyficzne działanie azotu powoduje, że należy stosować go w dawkach 10-15 t/ha, pod te same rośliny i w takich samych terminach jak obornik.

Skład chemiczny gnojowicy zależy od wielu czynników, w tym od stopnia rozcieńczenia. Przeciętna gnojowica bydlęca zawiera 0,31% azotu (N); 0,15% fosforu (P₂O₅); 0,33% potasu (K₂O) i 0,19% wapnia (CaO), a gnojowica od świń: 0,30% N; 0,11% (P₂O₅); 0,17% K₂O i 0,11% CaO.

Dobrze przechowywana gnojówka jest nawozem azotowo-potasowym i średnio zawiera 0,4% azotu i 0,8% potasu (K₂O) oraz bardzo mało fosforu - do 0,1%. Stosując gnojówkę należy pamiętać o dodatkowym nawożeniu fosforem. Około 90% azotu w gnojówce występuje w formie amonowej dlatego jest łatwo pobierany przez rośliny.

Nawozy organiczne działają dłużej niż rok. Zawarte w nich składniki pokarmowe wykorzystane są przez rośliny w różnym stopniu (tabela 1).

Tabela 1
Wykorzystanie składników pokarmowych z nawozów organicznych⁽¹⁾

1 - wyższe wykorzystanie przez rośliny o dłuższym okresie wegetacji; dotyczy także przyoranej słomy, nawozów zielonych i resztek pożniwnych

Jak praktycznie korzystać z danych zawartych w tabeli 1. Jeżeli stosuje się średnio dawkę np. 30 ton obornika, to wprowadza się z nim (0,5% azotu, czyli 5 kg w 1 tonie) 150 kg azotu, 90 kg fosforu, 180 kg potasu, 150 kg wapnia i 60 kg magnezu. W pierwszym roku, uprawiana na oborniku roślina o długim okresie wegetacji, pobiera 40% azotu, czyli 60 kg, 25% fosforu (22,5 kg) i 60% potasu (90 kg) i o tyle można zmniejszyć dawkę nawozu mineralnego lub korzystać z współczynników zawartych w tabeli 8.

Warzywa reagują różnie na nawozy organiczne, dlatego niektóre z nich szczególnie zaleca się uprawiać na oborniku.

Tabela 2

Zalecenia dotyczące nawożenia obornikiem roślin warzywnych
(wg E. Chroboczka i wsp.)

Obornik powinno się stosować od późnego lata do późnej jesieni (obecnie obowiązujące przepisy zezwalają od 1 marca do 30 listopada). Stosowanie wiosną jest często ryzykowne, bo jego działanie plonotwórcze może nie rekompensować obniżki plonu na skutek strat wody i opóźnienia siewu roślin. Jeżeli nie ma możliwości nawadniania, wszystkie podstawowe prace polowe, to jest wapnowanie, nawożenie organiczne, podstawowe nawożenie fosforem i potasem oraz orka powinny być wykonane jesienią.