System nawożenia "POLICE"

Rozdział 6.5.

Nawożenie użytków zielonych

O wartości użytków zielonych decyduje skład botaniczny runi, który zależy od czynników środowiskowych, sposobu użytkowania oraz zabiegów pielęgnacyjnych, w tym od nawożenia. Intensywność uprawy użytków zielonych zależy przede wszystkim od ilości wody w glebie. Na glebach bardzo dobrze lub nadmiernie uwilgotnionych (łęgi i bielawy - na glebach torfowych, w siedliskach bagiennych) intensywność i efektywność nawożenia może być wyższa niż na glebach mniej wilgotnych, bez wody przepływowej (grądy), często z mniejszym udziałem roślin motylkowych. Na glebach lżejszych, bardziej suchych, należy obficiej nawozić jak najwcześniej wiosną, by wykorzystać zapasy wody pozimowej i uzyskać możliwie jak najwyższy plon pierwszego pokosu. Nawożenie w dalszym przebiegu wegetacji zależy od wilgotności gleby.

Nawożenie jest czynnikiem, który może zmieniać skład florystyczny runi, pobudzając do wzrostu gatunki znacznie lepiej wykorzystujące nawozy mineralne. Nadmierne nawożenie azotem i potasem ogranicza rozwój roślin motylkowych i prowadzić może do występowania chwastów azotolubnych (np. szczaw tępolistny lub barszcz łąkowy). By dobrze rozwijały się wysokie gatunki traw łąkowych nie powinno kosić się niżej jak na 5-6 cm.

Użytki zielone mogą występować na glebach różnych kompleksów. Gleby pod użytkami zielonymi powinny być zawsze kwaśne lub lekko kwaśne, co nie znaczy, że nie powinno się regulować ich odczynu. Uregulowany odczyn dla gleb mineralnych to pH w 1M KCl powyżej 5,5, a dla gleb organiczno-mineralnych - pH powyżej 5,0, natomiast dla gleb organicznych - pH powyżej 4,5. Im gleba jest bardziej organiczna, tym bardziej należy ograniczać wapnowanie, które przyspiesza rozkład substancji organicznej i jej degradację. Wapnujemy bardzo umiarkowanie, tylko jesienią, stosując wyłącznie wapno węglanowe lub węglanowe magnezowe (np. dolomit). Nie wolno stosować wapna tlenkowego. Dawki wapna powinny być jak najmniejsze, stosowane w minimalnych dawkach 0,5-1,0 t/ha masy wapna węglanowego lub dolomitu. Po skontrolowaniu odczynu zabieg powtórzyć po 2-3 latach. Tylko na glebach mineralnych dawka wapna może być wyższa, ale nie powinna przekraczać 2 ton CaO/ha, czyli do 4 ton wapna węglanowego na hektar. Jeżeli jesienią stosuje się wapno, wówczas nie wolno stosować nawożenia organicznego.

W przypadku optymalnego odczynu i niskiej zasobności gleby w magnez, zaleca się stosować wapno magnezowe w ilościach - 300-500 kg/ha dolomitu, który poprawia nie tylko jakość runi oraz zdrowie i wydajność zwierząt, ale wpływa na zwiększenie udziału roślin motylkowatych w runi, nawet pod wpływem nawożenia azotem.

Ruń łąkowa i pastwiskowa z plonem 10 t zielonki lub 2 tonami siana pobiera przeciętnie: 45-50 kg azotu (N), 14 kg fosforu (P2O5), 45-60 kg potasu (K2O), 15-20 kg wapnia (CaO), 6-7 kg magnezu (MgO), 5 kg siarki (S) lub w przeliczeniu na SO3 - 12,5 kg, 15-20 g boru (B), 15 g miedzi (Cu), 200 g manganu (Mn), 1-1,5 g molibdenu (Mo), 80-100 g cynku (Zn) i 450-500 g żelaza (Fe).

Nawożenie organiczne Na łąki i pastwiska zaleca się stosować co 4-5 lat jesienią dobrze rozłożony obornik w dawce 25-30 t/ha i ewentualnie wygrabić pozostałości ściółki wczesną wiosną, niszcząc zarazem kretowiska. Stosowanie gnojowicy i gnojówki powinno być kontrolowane i zaleca się je stosować tylko na łąki. Na pastwiskach stosowanie płynnych nawozów naturalnych stwarza zagrożenie chorobotwórcze i obniża smakowitość paszy, czyli wzrasta ilość niedojadów. Nawozy te stosować w ograniczonych ilościach na łąki. Dawki jednorazowe nie powinny przekraczać 30 m3/ha. Stosowanie wyższych dawek gnojowicy powoduje powstawanie kożucha, który ogranicza rozwój traw szlachetnych, przyspiesza zaś rozwój chwastów. Najlepszym nawozem organicznym jest kompost z obornika.

Trawy łąkowe bardzo dobrze wykorzystują składniki pokarmowe z gnojówki i gnojowicy, czyli nawozy te są bardzo efektywne i bezpieczne ekologicznie. Zastosowanie gnojówki w dawce 20 m3 na hektar w kwietniu (nie na zbyt wilgotną glebę, bo nie wolno gleby podtopić) jest źródłem 80 kg azotu, 10-15 kg fosforu i 160 kg potasu. Gnojówka bydlęca jest uboga w fosfor. Taka dawka zabezpiecza około 80% dawki azotu na pierwszy pokos oraz 20-30% fosforu i całą dawkę potasu dla plonu około 40 t zielonki, na glebie średnio zasobnej.

W gospodarstwach dysponujących gnojowicą zastosowanie dawki 10-15 m3 jesienią i 20-25 m3 późną wiosną pokrywa wymagania roślin łąkowych względem fosforu i potasu. Uzupełnienia wymaga tylko nawożenie azotem, który wzmaga działanie nawozowe gnojowicy.

Nawozy wieloskładnikowe powinno się stosować wczesną wiosną, po rozmarznięciu i obeschnięciu gleby, z chwilą ruszania wegetacji (Tabela 9). Jeżeli plon jest wysoki i zalecana dawka potasu przekracza 120 kg K2O/ha, wówczas do 120 kg potasu stosować wczesną wiosną, a pozostałą część po zbiorze pierwszego pokosu. Gdy po pierwszym pokosie użytek wykorzystywany jest jako pastwisko, to nie stosować pozostałej części potasu. Na pastwiska stosować 40-60 kg/ha mniej potasu.

Nawożenie łąki azotem zależy od intensywności i sposobu użytkowania, w tym od ilości pokosów (łąki 2- i 3-kośne) oraz od warunków wodnych i pogodowych, bo różny jest plon siana. Dobra 2-kośna łąka może plonować na poziomie do 8 t siana z ha, 3-kośna na poziomie do 10 ton z ha. Na każde 10 ton zielonki lub 2 tony siana (na łące i na pastwisku) pobierane jest około 45 kg azotu. Plon siana 8 ton z hektara wymaga stosowania 180 kg azotu minus 30-80 kg azotu, który rośliny mogą pobrać z rozkładającej się darni to jest 100-150 kg N/ha. W suche lata dawkę azotu należy obniżyć. Na łąkach dwukośnych wczesną wiosną stosować 50-70 kg azotu na hektar, najlepiej w formie saletry amonowej łącznie z bogatą w azot i siarkę POLIFOSKĄ 21 [N(MgS) 21-(4-35)]. Na glebach umiarkowanie wilgotnych, ciepłych można stosować mocznik. Pozostałą ilość azotu (zaleca się, by dawka azotu wynosiła średnio po 50-60 kg N na pokos), czyli 40-50 kg w 7-10 dni po skoszeniu trawy. W przypadku łąki trójkośnej dawka azotu około 150 kg/ha powinna być stosowana w następujący sposób: około 50-70 kg wczesną wiosną i po 40-50 kg po zbiorze pierwszego i drugiego pokosu. Pod drugi, a szczególnie pod trzeci pokos, najlepiej stosować azot w formie mocznika, który ogranicza akumulację azotanów w runi.

Pamiętajmy, że na glebach organicznych wczesną wiosną brakuje siarki, dlatego obserwuje się bardzo wysoką efektywność wczesnowiosennego nawożenia użytków zielonych umiarkowanymi dawkami siarki, na przykład w formie POLIFOSKI 21. Wzrasta wówczas udział roślin motylkowatych i aktywność bakterii brodawkowych, a także zwiększa się efektywność nawożenia azotem.

Nawożenie azotem pastwisk zależy od ilości wypasów i przy 5-6 wypasach dawka azotu powinna wynosić około 180 kg N/ha. Jedynie na słabych pastwiskach dawka może być niższa - około 120 kg N/ha. Z pierwszą wiosenną dawką powinno stosować się około 50 kg, czyli 150 kg saletry amonowej, a na pastwiskach górskich 100-120 kg saletry amonowej. Po pierwszym wypasie zastosować około 40 kg azotu, czyli 120 kg saletry amonowej lub najlepiej około 100 kg mocznika. Pod następne wypasy, po skoszeniu niedojadów stosować około 30 kg N/ha w formie saletry amonowej lub mocznika. Nie należy stosować azotu jesienią pod ostatni wypas.

Na użytki zielone saletrzaki można stosować tylko na krótko przed deszczem, w przeciwnym przypadku następują duże straty azotu, natomiast unikać stosowania siarczanu amonu, a przede wszystkim saletry wapniowej.

Użytki zielone można szybko zasilić azotem, magnezem i mikroskładnikami, stosując dokarmianie dolistne. Opryski można wykonywać wczesną wiosną oraz po każdym pokosie lub wypasie. Łąkę opryskuje się 8-10 dni po skoszeniu, a pastwisko 5-6 dni po wypasie. Na hektar należy stosować 300-400 litrów cieczy z 15% roztworem mocznika (15 kg mocznika w 100 litrach wody) i 5% siedmiowodnego lub 3% roztworem jednowodnego siarczanu magnezowego i nawóz z mikroskładnikami. Stosując 400 litrów cieczy wprowadza się około 28 kg/ha azotu (4 x 15 kg mocznika), czyli dawkę wystarczającą do rozwoju trawy drugiego i dalszych pokosów lub wypasów. Wczesną wiosną należy jednak stosować co najmniej 60 kg/ ha azotu doglebowo, w formie stałej lub gnojowicę, albo gnojówkę.

O wielości i jakości plonu decyduje nie tylko nawożenie, czy ilość i rozkład opadów, ale także termin i faza zbioru. Im później koszona jest łąka, tym mniejszy jest plon i gorsza jego jakość.